Có một sự thật mà cô đã nhìn thấy ở rất nhiều em làm nghề makeup giỏi: tay nghề thì không ai chê được, khách khen nức nở, lịch kín mít cả tháng cô dâu — vậy mà cuối năm ngồi tính lại, thu nhập vẫn giậm chân tại chỗ. Càng nhận nhiều job càng kiệt sức, mà tiền thì vẫn không khá lên. Nếu em đang gật đầu khi đọc tới đây, thì bài này cô viết cho em.
Em không yếu nghề. Em đang kẹt một cái trần vô hình
Cô muốn nói rõ điều này trước, vì nó quan trọng: nếu em đã giỏi nghề mà vẫn không khá lên, vấn đề không nằm ở tay nghề của em nữa. Em đã qua giai đoạn đó rồi.
Cái em đang vướng là một cái trần khác — cái trần của người bán giờ công bằng chính đôi tay mình. Em thử hình dung lại một tháng của em xem có đúng không:
- Một ngày em làm được tối đa mấy khách? Cô dâu sáng sớm, dạ tiệc buổi tối, chạy sô liên tục — nhưng một đôi tay thì cũng chỉ có 24 giờ.
- Mùa cưới thì job dồn dập, nhận không hết, từ chối thấy tiếc. Hết mùa thì lịch trống, ngồi lo.
- Em ốm một trận, em sinh con, em muốn về quê ăn Tết với gia đình — là tháng đó không có đồng nào. Vì hết tay là hết tiền.
- Em không dám nghỉ. Không dám ốm. Không có một ngày nghỉ trọn vẹn nào mà lòng thật sự yên.
Đây không phải là em làm chưa đủ nhiều. Ngược lại — em đang làm quá nhiều so với cái mà công sức đó mang về. Đó chính là dấu hiệu của một cái trần, chứ không phải dấu hiệu của sự lười.
Đào tới gốc: vì sao giỏi nghề mà vẫn kẹt?
Cô đã đi qua chặng đường này, nên cô nói với em bằng trải nghiệm chứ không phải lý thuyết. Có ba cái gốc khiến một thợ giỏi vẫn mãi không lớn lên được.
Gốc thứ nhất: thu nhập của em bị cột chặt vào đôi tay em. Mô hình “một thợ — một khách — một khoản tiền” có một giới hạn cứng: nó không bao giờ nhân lên được. Em giỏi gấp đôi thì giỏi lắm em tăng giá được một chút, làm nhanh hơn một chút. Nhưng em không thể tự nhân mình thành ba người để làm ba cô dâu cùng một sáng. Tay nghề có thể giỏi vô hạn, nhưng thời gian thì hữu hạn — và khi tiền của em buộc vào thời gian, thì trần thu nhập của em cũng bị khoá theo.
Gốc thứ hai: em làm nghề tự phát, không có hệ thống. Khách đến từ đâu? Phần lớn là từ giới thiệu, từ may rủi, từ “mùa này đông mùa kia vắng”. Em báo giá theo cảm tính. Em không có một quy trình nào để một người mới có thể làm thay em mà vẫn giữ được chất lượng. Mọi thứ nằm trong đầu em, trong tay em. Mà cái gì nằm trong đầu một người thì cái đó không thể lớn hơn một người.
Gốc thứ ba — và đây là gốc sâu nhất: bản thân em là điểm nghẽn duy nhất của cả công việc. Em vừa là người makeup, vừa là người chốt khách, vừa là người trả lời tin nhắn lúc nửa đêm, vừa là người quay video, vừa là kế toán, vừa là chăm sóc khách cũ. Cả guồng máy đó chỉ chạy khi em có mặt. Em rời đi một ngày là nó dừng một ngày. Đây không phải là em đang làm chủ công việc — mà là công việc đang làm chủ em.
Khi cả ba cái gốc này cùng tồn tại, em sẽ rơi vào đúng cái vòng mà rất nhiều thợ giỏi mắc kẹt: làm nhiều hơn để kiếm nhiều hơn → kiệt sức → không còn sức để nghĩ đường dài → lại tiếp tục làm nhiều hơn. Vòng đó quay mãi, và tuổi nghề thì cứ trôi.
Lối thoát không phải làm giỏi hơn — mà là làm khác đi
Cô không hứa với em một con đường làm giàu nhanh. Cô ghét những lời hứa đó, vì cô biết chúng không có thật. Nhưng cô muốn hé cho em thấy một góc nhìn đã thay đổi cả cuộc đời làm nghề của cô.
Lối thoát khỏi cái trần này không nằm ở việc em cầm cọ giỏi hơn nữa. Em đã giỏi rồi. Lối thoát nằm ở một sự dịch chuyển trong tư duy: từ “thợ” — người kiếm tiền bằng đôi tay mình — sang “chủ” — người kiếm tiền bằng một hệ thống và một đội ngũ.
Người thợ tự hỏi: “Làm sao mình nhận thêm được khách?”
Người chủ tự hỏi: “Làm sao công việc này chạy được khi không có mình ở đó?”
Đó là hai câu hỏi hoàn toàn khác nhau, và chúng dẫn tới hai cuộc đời hoàn toàn khác nhau. Con đường “từ thợ thành chủ” là con đường em ngừng bán giờ công, và bắt đầu xây ba thứ mà đôi tay em một mình không bao giờ tạo ra được: một hệ thống để công việc tự vận hành, một đội ngũ kế thừa để em không còn là người duy nhất, và một thương hiệu đủ mạnh để khách tìm đến em thay vì em đi tìm khách.
Cô nói thẳng để em không hiểu lầm: con đường này không dễ và không nhanh. Nó đòi hỏi em nỗ lực học một bộ kỹ năng mới mà hồi đi học nghề chưa ai dạy — kỹ năng của người làm chủ. Nhưng nó là con đường thật. Và nó có thể đi được.
Vì sao cô dám nói với em điều này
Cô không nói với em từ trên cao nhìn xuống. Cô nói vì cô đã tự đi trọn con đường này, bằng đôi chân của chính mình.
Cô bắt đầu nghề trang điểm cách đây 22 năm, đi lên từ một người thợ đúng nghĩa — cũng bán giờ công tay, cũng có những giai đoạn hết tay là hết tiền. Hơn 1.000 cô dâu đã qua tay cô. Nhưng điều cô tự hào nhất không phải con số đó. Điều cô tự hào là cô đã không dừng lại ở vai trò một người thợ giỏi.
Cô tự xây nên Học viện PLITA — một học viện 1.000m², tự mình dựng hệ thống IPS, SOP, KPI để công việc vận hành không còn phụ thuộc vào một mình cô. Cô đã đào tạo trên 200 học viên, và có những em đi cùng cô từ học viên trở thành trợ giảng chính — như Tuấn Anh. Đó là điều cô nhắc đến với nhiều cảm xúc nhất: một đội ngũ kế thừa thật, không phải một mình cô gồng gánh nữa.
Cô kể những điều này không phải để khoe. Cô kể để em tin rằng: con đường từ thợ thành chủ đi được, vì có một người đã đi rồi và đang ngồi đây kể lại cho em.
Bước tiếp theo của em
Nếu đọc đến đây mà em thấy mình trong từng dòng — giỏi nghề nhưng kẹt trần, càng làm càng mệt, hết tay là hết tiền — thì cô mong em đừng vội nản. Nhận ra cái trần là bước đầu tiên để bước qua nó.
Cô đã viết một bài tiếp theo, đi sâu vào 3 hệ thống cốt lõi mà một người thợ cần xây để trở thành chủ — cụ thể từng phần, không nói chung chung. Em đọc tiếp bài đó nhé: 3 hệ thống đưa em từ thợ thành chủ. Đó là bước kế tiếp tự nhiên sau bài này.
Và cô muốn nói với em một câu cô luôn nói với học trò của mình: cô sẽ không từ bỏ, cho đến khi em từ bỏ.
Về tác giả: Cô là Phương Ly — Founder & CEO Học viện PLITA, 22 năm trong nghề trang điểm, đã trang điểm cho trên 1.000 cô dâu và đào tạo trên 200 học viên. Cô đi lên từ một người thợ, rồi tự xây Học viện PLITA (1.000m²) cùng hệ thống IPS/SOP/KPI và một đội ngũ kế thừa thật. Cô viết về con đường “từ thợ thành chủ” vì cô đã tự đi trọn con đường đó. Đọc thêm về hành trình của cô: 00-chan-dung-phuong-ly.
Đọc tiếp: 3 hệ thống tối thiểu để biến tiệm makeup tự phát thành một doanh nghiệp
