Có một câu hỏi cô từng tự hào trả lời, mà bây giờ nghĩ lại thấy lạnh sống lưng: “Nếu ngày mai em không cầm được cây cọ nữa, thì cái nghề này còn lại gì?”
Năm 2017, cô đứng ở đỉnh cao mà ai trong nghề cũng mơ. Nhưng đỉnh cao đó được dựng trên đúng một thứ — đôi tay của cô. Và đôi tay thì mong manh hơn người ta tưởng rất nhiều.
Giai đoạn tôi tưởng mình đã thành công
Tôi vào nghề năm 16 tuổi, đi lên từ con số không — mồ côi, từng đi rửa chén, học nghề bằng cách quan sát và làm đến khi tay quen. Hơn hai mươi năm cầm cọ, tôi trang điểm cho trên 1.000 cô dâu. Đến năm 2017, khi chuyển hẳn sang đào tạo, thu nhập của tôi có tháng chạm trên dưới 1 tỉ. Học viên tự tìm đến qua truyền miệng. Tôi không cần chạy quảng cáo, không cần ai giới thiệu — chỉ cần tôi giỏi là đủ.
Lúc đó tôi tin chắc một điều, và tôi nghĩ nhiều thợ giỏi cũng đang tin y như vậy: tay nghề là tất cả. Mình cứ giỏi nhất, đẹp nhất, nhanh nhất — thì không gì lay chuyển được.
Tôi đã sai. Và cái giá để nhận ra cái sai đó gần như là tất cả những gì tôi có.
Cú sốc chứng minh tôi không có gì để dựa vào
Trước Covid, tôi dồn 500 triệu vào sửa lại studio — đặt cược cho một bước phát triển lớn hơn. Rồi dịch ập đến.
Studio đóng cửa. Không có khách, không có lớp, không có một dòng tiền nào chảy vào. Cái mô hình “một mình tôi gánh tất cả” lập tức lộ ra điểm chí mạng: khi đôi tay tôi không thể chạm vào khách, thì toàn bộ thu nhập về 0 trong một đêm. Không có hệ thống tự chạy. Không có ai đứng lớp thay. Không có nguồn thu nào không phụ thuộc vào sự có mặt của chính tôi.
Tôi mất gần hết. Phải bán bớt nhà đất để cầm cự. Vợ chồng bất đồng. Có những đêm tôi nằm nghĩ hay là thôi, về quê, nghỉ. Một người làm nghề 22 năm, đỉnh cao 1 tỉ/tháng, vậy mà một cú sốc — chỉ một cú thôi — là đủ để gần như xóa sạch.
Tôi nhìn thẳng vào sự thật trần trụi đó: không phải tôi yếu nghề. Tôi giỏi nghề. Vấn đề là tôi chỉ có nghề, và không có gì khác đỡ lưng cho cái nghề ấy. Một người thợ giỏi không có hệ thống và không có người kế thừa thì chẳng khác gì một cái cây cao mà rễ chỉ cắm vào đúng một điểm — gió lớn là đổ.
Bước ngoặt: tôi quyết định xây thứ không nằm trong đôi tay mình
Khi xuống đến đáy, tôi buộc phải hỏi một câu khác hẳn câu hỏi cũ. Không còn là “làm sao để tôi giỏi hơn nữa”, mà là “làm sao để cái nghề này tồn tại được kể cả khi không có tôi.”
Đó là lúc tôi bắt đầu lại — nhưng lần này không xây bằng đôi tay, mà xây bằng hai thứ tôi chưa từng coi trọng: hệ thống và con người.
Tôi tự tay viết ra từng quy trình mà trước đây tôi chỉ làm theo bản năng: SOP đón mẫu, SOP chăm sóc khách, giáo trình từng buổi, KPI cho đội ngũ, cả một hệ thống vận hành nội bộ mà tôi gọi là IPS — Internet Power System. Tôi không thuê người làm hộ rồi giao khoán. Tôi tự xây từ con số 0, làm đến tận đáy, hiểu từng mắt xích, rồi mới bàn giao. Vì tôi đã học được bài học đắt giá: thứ gì mình không hiểu đến tận cùng thì mình không thể trao cho ai khác một cách an toàn.
Và quan trọng hơn cả quy trình: tôi quyết định đào tạo người kế thừa. Không phải để có thêm nhân viên, mà để cái nghề này có thêm những đôi tay không phải của tôi.
Kết quả trung thực: một học viện có hệ thống, và một người kế thừa thật
Tôi xây lại — lần này là cả một học viện, PLITA, kinh phí 5–6 tỉ, diện tích 1.000m² ở Vạn Phúc City. Nhưng con số tôi tự hào nhất không phải mét vuông hay tiền vốn.
Con số tôi tự hào nhất là Tuấn Anh.
Tuấn Anh vào PLITA là một học viên — như bao bạn trẻ đến học nghề khác. Nhưng vì lần này tôi đã có sẵn cả một hệ thống quy trình để trao đi, tôi không chỉ dạy bạn cách cầm cọ. Tôi trao cho bạn cả cách vận hành, cách đứng lớp, cách cầm tay người khác. Và Tuấn Anh đã đi hết con đường đó — từ học viên trở thành trợ giảng chính của PLITA.
Với tôi, đó mới là bằng chứng. Không phải một lời quảng cáo, mà là một con người bằng xương bằng thịt đang đứng lớp, đang truyền lại nghề — minh chứng sống cho việc “đội ngũ kế thừa” không phải khẩu hiệu, mà có thật.
Tôi nói thẳng để em không hiểu lầm: tôi không hứa rằng cứ xây hệ thống là sẽ có ngay một Tuấn Anh, hay là sẽ không bao giờ gặp khủng hoảng nữa. Tôi vẫn đang xây tiếp mỗi ngày. Nhưng tôi chắc chắn một điều — nếu Covid lần nữa ập đến, lần này tôi không còn đứng một mình.
Bài học tôi muốn trao lại
Nếu em đang là thợ giỏi, hoặc đang là chủ một studio nhỏ mà mọi thứ vẫn xoay quanh đúng đôi tay của em — thì cô xin em đừng đợi đến lúc có một cú sốc mới hiểu điều cô đã phải trả giá để hiểu:
Tài sản lớn nhất của người làm nghề không phải đôi tay. Mà là hệ thống em xây được, và những con người em đào tạo được để gánh nghề cùng em.
Đôi tay giỏi giúp em kiếm sống. Nhưng chỉ có hệ thống và người kế thừa mới giúp em đi từ một người thợ thành một người chủ thật sự — một người chủ mà cái nghề vẫn sống kể cả khi mình vắng mặt.
Cô không nói điều này để dọa em. Cô nói vì cô đã đi qua đúng con đường đó, vấp đúng cái hố đó, và bò dậy bằng đúng hai thứ này.
Kết & CTA
Câu chuyện hôm nay là phần “vì sao”. Còn phần “làm thế nào” thì cô để dành cho một bài riêng — nơi cô bóc tách cụ thể ba hệ thống đã giúp cô đi từ thợ thành chủ, và em có thể bắt đầu xây từ đâu, ngay cả khi đội của em mới chỉ có một, hai người.
Nếu hôm nay em mới chỉ kịp nhớ một điều, hãy nhớ điều này: bắt đầu viết lại một quy trình em vẫn làm theo bản năng — chỉ một thôi. Đó là viên gạch đầu tiên của hệ thống. Cô đã bắt đầu y như vậy.
Đọc tiếp: 03-ba-he-thong-tu-tho-thanh-chu — ba hệ thống nền tảng để một người thợ trở thành người chủ có đội kế thừa.
Về tác giả: Phuong Ly là người sáng lập PLITA Makeup Academy — học viện đào tạo nghề makeup & hair quy mô 1.000m² tại TP.HCM. Với 22 năm trong nghề, trang điểm cho trên 1.000 cô dâu và đào tạo trên 200 học viên, cô đi lên từ một người thợ phụ thuộc hoàn toàn vào đôi tay, vượt qua khủng hoảng hậu Covid và xây lại bằng hệ thống cùng đội ngũ kế thừa thật. Đọc thêm tại 00-chan-dung-phuong-ly.
Đọc tiếp: 3 hệ thống tối thiểu để biến tiệm makeup tự phát thành một doanh nghiệp
